۲

نساجی چیست ؟

نساجی (۱) و یا پارچه (۲) ماده ی بافته شده ی انعطاف پذیر متشکل از شبکه ای از الیاف طبیعی و یا مصنوعی است که اغلب به آن نخ و یا کاموا گفته می شود. نخ و یا کاموا توسط الیاف خامی چون پشم ، کتان ، پنبه تولید می شود و یا از مواد دیگر برای تولید رشته های بلند استفاده می شود (۳ ). پارچه ها توسط بافندگی ، ریسندگی ، پیچندگی و یا فشردن الیاف به هم (نمد) تشکیل می شود. کلماتی چون پارچه و الیاف در معاملات مونتاژ نساجی ( ماننئ خیاطی و لباس دوزی) به عنوان مترادفی برای نساجی استفاده می شوند. با این حال ، تفاوت های ظریفی بین این واژگان در استفاده تخصصی وجود دارد. نساجی به هرگونه ماده ساخته شده از الیاف درهم بافته شده اطلاق می شود. الیاف به هر ماده ی ساخته شده از طریق بافندگی ، کشندگی ، دوزندگی اطلاق می شود که ممکن است در تولید محصولات بیشتر ( پوشاک و غیره) مورد استفاده قرار می گیرد. ممکن است پارچه به طور مترادف با الیاف استفاده شود اما اغلب به یک قطعه اتمام یافته از الیاف مورد استفاده برای یک هدف خاص ، پارچه می گویند.

ریشه یابی ( ریشه)

واژه نساجی ، ریشه ی لاتین دارد و از صفت بافته شده از فعل Textus ، قسمت سوم فعل Textee به معنی بافتن می آید (۴). واژه ی الیاف هم همچنین ریشه ی لاتین دارد که البته بیشتر ریشه ی فرانسوی از کلمه ی Fabrique به معنای ساختن و یا “ساخته شدن از ” داشته باشد. در زمان قبل تر fabrica لاتین به معنای کارگاه ، هنر، تجارت ، تولید ماهرانه ، ساختار و پارچه است که خود از فابر لاتین و یا صنعتگرانی که با مواد سخت کار می کنند به معنای سازگار کردن با هم است (۵).

واژه لباس از CLao یک کلمه در انگلیس قدیم مشتق شده است که به معنای لباس، بافته شده و یا مواد فشرده شده برای پیچیدن دور چیزی است ( از پروتو-آلمانی کالیثاز او فریشن ” کلاث” دانمارک مرکزی ” کلیت” آلمان مرکزی Kleit” ” که تماما به معنی پوشاک است) (۶). انواع مختلفی از دو منبع اصلی وجود دارد : ساخته دست انسان و طبیعی . هم از نظر حیوانی و هم گیاهی . برخی مثال ها از نمونه هایی بافت حیوانی می توان به ابریشم و پشم نام برد. از مثال نمونه ی گیاهی می توان گیاه پنبه را نام برد.

تاریخچه

مقاله اصلی: تاریخچه لباس و پارچه

کشف الیاف کتان رنگ شده در یک غار در جمهوری گرجستان به ۳۴۰۰ سال قبل از میلاد نشان می دهد که مواد پارچه مانند در زمان ماقبل تاریخ ساخته شده اند ( ۷) (۸ ). تولید منسوجات صنعتیست که سرعت و مقیاس تولید آن تقریبا با شناخت تکنیک های ساخت مدرن ، تغییر پیدا کرده است. به هر حال برای انواع اصلی منسوجات ، پارچه های ساده ، ساتن ، تفاوت بسیار کمی بین روش های تولید باستانی و مدرن وجود دارد. اینکاها QUIpus ( KHipus) را از الیاف پروتئینی مانند رشته های نخ و مو از شتز ، ایلاما ، آلپاکاس می ساختند و یا از مواد سلولوزی مانند پنبه. KHipus به مانند یک سری گره در امتداد قطعه ای رشته بوده است. تا همین اواخر تصور بر این بود که این تنها شیو ه ی کار بوده است اما شواهد جدیدی توسط استاد دانشگاه هاروارد ، گری اورتن کشف شد که نشان می داد انواع بسیار زیادی Khipu وجود دارد. حفظ Khipu که در موزه ها مشاهده شده است موجب شده ما به اصول حفظ نساجی از دیر باز واقف بوده ایم.

در طول قرن ۱۵ ، نساجی بزرگترین صنعت بوده است تا قبل از قرن ۱۵ نساجی فقط در چند شهر رواج داشت ، بیشتر در نواحی کاتس ولد و شرق انگلستان.

 مصارف

پارچه ها را می توان به طرق مختلف مورد استفاده قرار داد ، شایع ترین استعمال از آن ها برای تولید لباس و وسایلی چون سبدو کیسه است . در خانه آن ها به عنوان فرش ، زیین کردن و تمیز کاری وسایل ، بر روی پنجره ها ، به عنوان حوله ، رومیزی ، تخت خواب و دیگر سطوح صاف و هنر مورد استفاده قرار می یرند. در محل کار آنان در پروسه های علمی و صنعتی مانند فیلتر کردن مورد استفاده قرار می گیرند. از موارد استفاده ی مترقبه می توان به عنوان پرچم ، کیف ، چادر، دستمال ، قالیچه ، و یا به عنوان وسایل حمل و نقلی چون بالن ، کایت و چتر نجات را نام برد. همچنین برای افزایش ثبات و قدرت در مواد ترکیبی مانند فایبرگلاس و نسوج شیمیایی استفاده کرد. با استفاده از پارچه می توان به کودکان آموخت چگونه بدوزند و یا چطور ملحفه ای تولید کنند یا کلاژ بسازند و یا اسباب بازی درست کنند.

پارچه ها برای پروسه های صنعتی که بیشتر بواسطه ی خصوصیات آن ها انتخاب می شود تا ظاهر آن ها ، با نام پرچه های صنعتی و فنی می خوانند. پارچه های فنی شامل ساختارهایی برای استفاده های اتوموبیل، داروسازی و پزشکی ( ایمپلنت) نسوج گازی ( تقویت کننده سد خاکی ) ، محافظت برای محصولات کشاورزی ، لباس های حفاظظتی ( در برابر گرما و تابش اشعه های ماورا و یا محافظت در برابر مواد مذاب ، شعله ی آتش و گلوله ) . در تمام این کاربردها الزامات مورد نیاز باید رعایت شود. بافتن نخ هایی با روکش نانو سیم های اکسید زینک از نظر آزمایشگاهی ثابت شده است که می تواند موجب تولید نیرو از لرزش و حرکت خود شخص و یا محیط اطراف شود.

نساجی

 طراحان پارچه و مد

بیشتر طراحان مد بر روی طرح پارچه تکیه می کنند تا بتوانند بهترین طراحی را ارائه دهند. می توان پارچه های ارمنی ، و امیلو پوچی را از روی نقش و طرح آنها به راحتی تشخیص داد.

منابع و انواع

پارچه ها را می توان از مواد گوناگون تهیه کرد. این مواد از ۴ منبع اصلی می آیند : حیوانات ( پشم و ابریشم) ، گیاهان ( پنبه ، کتان ، کنف ) ، مواد معدنی ( آزبست ، الیاف گلس ) و مصنوعی ( نایلون ، پلی استر و اکریلیک ). در گذشته تمام پارچه ها از الیاف طبیعی ساخته می شدند مانند گیاهان و حیوانات و مواد معدنی. در قرا ۲۰ این مواد را از نفت هم استخراج می کنند از قبیل نایلون . قابلیت قدرت و دوام پارچه ها با هم متفاوت است . از پارچه های ظریف تا پارچه های کلفت و کتان. نوعی انکار کننده می تواند درجه سفتی و نازکی پارچه ها را بر اساس استاندارد تشخیص دهد.

 پارچه هایی با منشا حیوانی

بیشتر منسوجات با منشا حیوانی از خز ، پوست ، مو و یا ابریشم ( در کرم های ابریشم ) تولید می شوند.

پشم به موی حیوانات خانگی مانند بز و یا گوسفند گفته می شود که از دیگر محصولات دامی متمایز است ، پشم معمولا قطعه هایی از مو است که در هم تنیده شده اند و برای استفاده از آن باید واکس پشم و یا لانولین بکار برد که ضد آب و ضد گرد و خاک و کثیفیست. کاموای پشمی از الیاف پشم زده شده و غیر موازی بدست می آید در صورتی که پشم تابیده شده به کامواهای نازک تر از الیاف طویل تر و تابیده شده ی منظم اطلاق می شود. پشم بیشتر برای لباس های گرم مورد استفاده قرار می گیرد . ترمه که از موی بزهای هندی ( کشمیری) بدست می آید و موی مرغوز که از بزهای مرغوز آفریقای شمالی بدست می آیند، به علت نازکی و نرمی خود بسیار معروف اند.

دیگر منسوجات حیوانی که از مو و یا خز بدست می آیند می توان به پشم آلپاکا ، پشم ویکونا ، پشم لما و شتر اشاره کرد که بیشتر برای تهیه ی کت ، ژاکت ، کت بارانی و پتو و دیگر پوشش های گرم استفاده می شوند.. مرغوز به الیاف بلند و ضخیم نرم نوعی خرگوش اشاره دارد. از گوشش داخلی یک نوع گاو هم پشمی بنام اوییویوت گرفته می شود.

وادمال نوعی لباس ضخیم تولید شده از پشم است که در اسکامدیناوی در سال های ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ قبل از میلاد تولید می شده است.

ابریشم نوعی الیاف است که از پیله ی نوعی کرم ابریشم چینی که به دور خود میتند تولید می شود، شهرت ابریشم به علت نرمی آن است. دو نوع ابریشم وجود دارد : ابریشم توت سفید که توسط موری بامبیکس تولید می شود و ابریشم وحشی مانند ابریشم توساح . لارو کرم ابریشم از نوع اول اگر در محیطی با برگ های تازه ی توت سفید برای تغذیه پرورش یابد به آن ابریشم توت سفید می گویند ولی اگر به لارو های کرم ابریشم از برگ های بلوط تغذیه کنند ، ابریشم نوع دوم بدست می آید. در حدود چهار پنجم تولید ابریشم جهان از همین ابریشم های پرورشی بدست می آید.

پنبه و الیاف پارچه

پارچه با منشا گیاهی

کاه ، علف و شاهدانه و سیسال تماما در تولید طناب مورد استفاده قرار می گیرند . در دوتای اولی کل گیاه برای این منظور مورد استفاده قرار می گیرد و در دوتای بعدی فیبرها و الیاف مورد نظر از گیاه جدا می شوند. لیف نارگیل ( الیاف نارگیل ) برای تولید ریسمان و حصیر ، پادری ، جارو ، فرش پوش کف و گونی مورد استفاده قرار می گیرد.

از بامبو و کاه برای درست کردن کلاه استفاده می کنند. کاه که از علف به دست می آید، نیز برای پر کردن داخل وسایل مانند چوب پنبه استفاده می شود.

الیاف از درختانی که مخصوص خمیر چوب کاغذ سازی هستند بدست می آیند ، پنبه ، برنج ، شاهدانه و گزنه برای تولید کاغذ بکار می روند.

پنبه ، کتان ، شاهدانه و کنف و حتی الیاف بامبو تماما در تولید لباس مورد استفاده قرار می گیرند . الیاف نارگیل ، رامی نیز برای تولید لباس استفاده می شوند. گزنه نیز برای ساخت الیافی مشابه با کتان مورد استفاده قرار می گیرد. استفاده از الیاف ساقه ی گیاه استبرق نیز در این زمینه مورد استفاده قرار می گیرد ولی از کتان الیاف آن ضعیف تر است.

نمک جوهر به منظور استحکام بخشیدن به الیاف خاصی چون ابریشم ، مخمل و تافته مورد استفاده قرار می گیرد.

جلبک دریایی در تولید الیاف ، الیاف قابل حل در آب که به عنوان الجینیت شناخته می شود نیز برای نگه داشتن الیاف مورد استفاده قرار می گیرد ، زمانیکه لباس کامل شد ، الجینت حل می شود و لباس معاوم می شود.

لیوسل الیاف ساخته ی دست بشری است که از مغز چوب به دست می آید. به عنوان هنترازی برای ابریشم استفاده می شود که معمولا با دیگر الیاف قاطی می شود مانند پنبه.

الیاف از ساقه ی گیاهان مانند شاهدانه ، کتان و گزنه به عنوان الیاف پوست درختان معروف اند.

پارچه هایی با منشا معدنی

الیاف بازالت و آزبست برای ساخت وینیل و مواد جاذب ،پنل های گذرا ، سقف های کاذب و ضد صدا ، پرده و پتوهای ضد آتش مورد استفاده قرار می گیرند.

الیاف گلاس برای ساختن سوئیت های فضایی ، صفحات آهنی و کاور حصیر ، ریسمان و کابل برق استفاده می شود. الیاف مقاوم سازی برای مواد کامپوزیت ، توری های برای محافظت در برابر حشرات ، مقاوم در برابر آتش و محافظتی ، ضد صدا ، ضد آب و آتش و عایق مورد استفاده قرار می گیرند.

الیاف متال ، فویل و سیسم های فلزی را می توان برای عناوین مختلف مورد استفاده قرار می گیرند از جمله تولید لباس هایی از طلا و جوهر . لباس های سخت از به هم بافتن شبکه ها یی از سیم های فلزی تولید می شود. بیشتر شبیه به شبکه های توری پنجره می ماند ، اما سنگین تر است و تور های بازتری دارد. در برخی اوقات به عنوان توری در بخش پایینی در برای جلوگیری از خراش توسط سگ نصب می شود. بیشتر برای توری مرغ و جوجه ها مانند حصار برای ماکیان و تله برای کنترل حیوانات مورد استفاده قرار می گیرد.

الیاف مصنوعی

انواع گوناگون الیاف معاصر: از سمت چپ : پنبه ی ریسنده شده، مخمل، کتان نقتشی شده، چلوار ، نمد ، ساتن ، ابریشم ، پولکی، پلی کتان

دامن گلدوزی شده توسط خاندان آفریقایی پرو ، که از روش های گلدوزی پروویان سنتی استفاده کرده اند.

تمام این الیاف مصنوعی بیشتر در تولید لباس مورد استفاده قرار گرفتند.

الیاف پلی استر در تمام انواع لباس دوزی چه به تنهایی و چه همراه با دیگر الیافی مانند آرامید ( برای مثال تی وارون) در تولید باس های مقاوم در برابر آتش ، بریدگی و نظامی استفاده شده اند.

اکریلیک الیافیست مشابه با پشم از جمله ترمه و بیشتر به عنوان جایگزین برای پشم و ترمه مورد استفاده قرار می گیرد.

نایلون مشابه با ابریشم است و در تولید شلنگ های خانگی استفاده می شود. الیاف کلفت تر نایلون در طناب ها و لباس کار مورد استفاده قرار می گیرند.

اسپاندکس ( نام تجاری لیکرا) محصول polyurethane است که ممکن است به علت کشسانی سخت مورد استفاده قرار گیرد. این الیاف در سبنه بند و لباس شنا و لباس های ورزشی مورد استفاده قرار می گیرد.

الیاف الیفین بیشتر در لنت ترمز، لباس های ورزشی و لباس های گرم مورد استفاده قرار می گیرد . الیفن هیدروفولیکی است که اجازه می دهد پارچه زودتر خشک شود. یک نمد تراورس شده از الیاف الفین تحت نام تجاری TYvek فروخته می شود.

اینگئو الیاف پلی لاکتیک است که با الیافی ددیگر مانند پنبه آمیخته شده است و در تولید لباس مورد استفاده قرار می گیرد. از دیگر الیاف مصنوعی آب دوست تر است و مانع از تعریق زیاد می شود.

لرکس فیبر متالیک است که در تزیین کردن لباس مورد استفاده قرار می گیرد.

 پروتئین شیر نیز در ساخت الیاف مصنوعی مورد استفاده قرار می گیرد ، لباس هایی با الیاف پروتئین شیر و یا ساسئین در طول جنگ جهانی اول در آلمان و بعدها در ایتالیا و آمریکا طی دهه های ۱۹۳۰ توسعه پیدا کردند (۱۴ ). الیاف شیر زیاد بادوام نیستند و به راحتی چروک می شوند اما PH مشابه با بدن انسان دارند و حاوی خواص آنتی باکتری هستند. به عنوان الیاف مصنوعی تجدید پذیر فروخته می شود.

الیاف کربن بیشتر در مواد ترکیبی به همراه رزین (صمغ) مانند پلاستیک تقویتی الیاف کربنی استفاده می شود. الیاف ها از الیاف پلی مری بواسطه ی کربناسیون تولید می شوند.

روش تولید

بافندگی  روش تولید منسوجاتیست که شامل در هم بافتن مجموعه ای از نخ های بلند تر ( پود) با مجموعه ای از نخ های مقطعی (تار) می شود. این کار توسط دستگاهی تحت عنوان دستگاه بافندگی که انواع مختلفی دارد صورت می پذیرد. برخی هنوز هم بافندگی را با دست انجام می دهند ولی حجم گسترده ای از این کار توسط ماشین انجام می شود.  کاموا بافی و قلابدوزی شامل در هم بافتن حلقه ای کاموا می شود که یا توسط میل کاموا و یا قلاب قلابدوزی  در یک خط شکل می گیرند. این دو پروسه با هم فرق دارند به این ترتیب که کاموا بافی چندین حلقه ی فعال در یک زمان دارد ، با یک میل کاموا بافی که در انتظار میل دیگر است در حالیکه قلاب دوزی بیشتر از یک حلقه ی فعال دارد. Spread Tow  روش تولید منسوجات است که در آن کاموا در یک نوار باریک گسترش پیدا کرده است و پس از آن  نوارها را به صورت تار و پود در هم می بافند. این روش بیشتر برای مواد ترکیبی استفاده می شود. الیاف اسپرد تو  را می توان از کربن و برومید هم ساخت. قیطان دوزی و یا چین دار کردن : شامل پیچیدن نخ ها به هم در لباس است. گره زدن شامل بستن نخ ها به هم می شود و بیشتر در ساخت تور ضخیم مورد استفاده قرار می گیرد. یراق دوزی :  توسط به هم بافتن نخ ها به هم بطور مجزا با استفاده از قرقره و یا هر روش دیگر که در بالا گفته شد به منطور ایجاد الیاف ظریف با سوراخ های باز در کار شکل می گیرد . یراق دوزی هم با دست و هم با دستگاه تهیه می شود.

فرش ، قالی ، مخمل ، نمد کلاهی و پارچه مخمل توسط به هم بافتگی کاموای دوم در میان لباس بافته شده تولید می شود که طره هایی ایجاد می کند که معروف به پرز و یا خز هستند.

نمد زنی شامل فشردن یک دسته الیاف به هم می شود که آنقدر با آن ها کار می کنند که به صورت به هم پیچیده شده دربیایند. مایعی مانند آب صابونی معمولا به منظور نرم کننده ی الیاف و باز کردن اندازه های میکروسکوپی رشته های پشم مورد استفاده قرار می گیرد.

 پارچه هایی که بافته نشده اند توسط به هم تنیدن الیاف و ایجاد پارچه تولید می شوند . به هم وصل کردن می تواند حرارتی و یا ماشینی باشد و ا از چسب هم می توان استفاده کرد.

لباس هایی که از پوسته تولید می شوند به این صورت هستند که آن قدر پوسته ها را ضربه می زنند تا صاف و نرم شوند.

 تدابیر

معمولا پارچه ها را رنگ می کنند ، و معمولا الیاف رنگی در هر رنگ موجود است. معمولا پروسه ی رنگرزی برای هر پوند لباس نیاز به ۱۲ گالن آب دارد (۱۷). طراحی های رنگ آمیزی شده در پارچه را می توان از طریق به هم بافتن الیاف با رنگ های متنوع ( ایکات ازبک و یا تارتان) ، و یا اضافه کردن دوخت های رنگی به پارچه ی نهایی ایجاد کرد ( تزیین). بعلاوه می توان الگوهایی از روش های رنگ رزی مقاوم ، گره زدن بخشی از لباس و رنگ کردن بقیه ی آن و یا کشیدن طراحی موم و رنگ کردن میان آن ها (طراحی رویی پارچه) و یا با استفاده از پروسه های طراحی متفاوت در پارچه ی نهایی نقش هایی را ایجاد کرد. طراحی وودبلاک هنوز هم در هند و برخی جاها استفاده می شود که قدیمی ترین تاریخ استفاده از آن به سال ۲۲۰ قبل از میلاد در چین بر میگردد. پارچه ها در برخی اوقات وارد پروسه ی رنگ بری می شوند که رنگ پارچه را سفید و یا کم رنگ می کند.

در برخی اوقات از پوسه های شیمیایی نیز در صنعت نساجی استفاده می کنند تا خصوصیات الیاف را تغییر دهند. برای مثال در قرن ۱۹ و اوایل قرن ۲۰ از نشاسته برای مقاومت بیشتر پارچه در مقابل کشش وچروک شدن استفاده می کردند ، با ظهور پیشرفت هایی در صنعت نساجی پروسه ی فشار دائمی ، عوامل تمام کاری به منظور تقویت الیاف پارچه و غیر قابل چروک کردن آن ها مورد استفاده قرار گرفت ( ۱۸). اخیرا پیشرفت های نانو باعث بر.ز تحولاتی در این صنعت شده است ، شرکت های پیشرفته ای چون نانو تکس و نانوهرایزن راهکردهای دائمی را بر اساس ذرات نانو تدوین کرده اند که الیاف پارچه را در برایر چروک، کشش ، نفوذ آب و حتی مواد بیماری زایی چون باکتری و قارچ مقاوم کرده اند ( ۱۹).

جدیدا کارهای زیادی بر روی الیاف پارچه صورت میگیرد تا قبل از اینکه پارچه به دست مصرف کننده برسد. از پروسه های فرمالدئید ( به منظور بهبود چروک) تا پروسه های باکتری کش و از بازدارنده ی شعله های آتش گرفته تا رنگ کردن الیاف مختلف تماما بر روی پارچه صورت می گیرد تا بهترین محصول به دست مصرف کننده برسد. نعدادی از رنگیده پاشیده چه اسیدی و چه انفعالی معلوم شده است که در برخی افراد تولید علائم حساسیت زا می کند (۲۰). بعلاوه در برخی از نمونه ها رنگ باعث بروز آماس پوستی می شوند (۲۱).

اگرچه سطوح فرمالدئید در صنعت لباس نمی تواند تا آن اندازه باعث بروز حساسیت های جلدی شود (۲۲)، آن هم به این علت که حضور مواد شیمیایی موجب شده سطح آزمایش و کنترل کیفی پارچه بالا رود. بازدارنده های شعله بیشتر به شکل برومید، همچنین از نظر محیط زیست باعث ایجاد نگرانی هایی شده است چراکه احتمال خطرناک و سمی بودن آن ها در صورت واکنش با مواد دیگر می رود (۲۳). در برخی از آزمایشگاه های تجاری می توان این مورد را مورد آزمایش قرار داد و یا می توان بر اساس ضریب استاندارد Oeko-tex که شامل سطوح محدودکننده برای استفاده از مواد شیمیایی در محصولات نساجیست ، مواد بکار رفته در پارچه را مورد آزمایش قرار داد.

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *